Mayu lên báo : Cô gái Nhật giúp hàng ngàn người Việt thoát nghèo nhờ nông nghiệp hữu cơ

Quãng những năm đầu thế kỉ 21 (khoảng 2000-2004), ở Nhật, rộ lên phong trào nông nghiệp hữu cơ. Tôi cũng từng hăng hái tham gia phong trào này ở một địa phương.

Bây giờ thì xem Mayu đưa nông nghiệp này sang Việt Nam.

Nhiều người quen biết sẽ khó nhận ra được, bởi nhiều năm trước, cô vẫn đang còn say mê với núi và rừng vùng Cao Bằng. 

Bài lấy nguyên về từ Nhịp cầu đầu tư.

---

Thứ Năm | 25/02/2016 19:17

Cô gái Nhật giúp hàng ngàn người Việt thoát nghèo nhờ nông nghiệp hữu cơ

Thông qua dự án phi lợi nhuận Seed To Table thúc đẩy nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam, cô Mayu Ino đã giúp hàng ngàn nông dân thoát nghèo.

Vào năm 2009, cô gái Mayu Ino đến từ Tokyo đã thành lập một tổ chức phi chính phủ là Seed To Table để hỗ trợ những người nông dân Việt Nam, thông qua việc giúp đỡ họ làm nông nghiệp hữu cơ và chăn nuôi.

"Chúng tôi khuyến khích phát triển bền vững bằng cách giúp người nông dân tạo ra nguồn thu nhập thường xuyên. Song song với việc giúp họ tự chủ về kinh tế, chúng tôi còn hỗ trợ việc bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên trong cộng đồng", Ino nói.

Seed To Table hoạt động dựa vào nguồn ngân sách 15 triệu yen mỗi năm (khoảng 3 tỷ đồng), được tài trợ bởi nhiều cá nhân và tổ chức, trong đó có công ty mỹ phẩm Lush (Anh), quỹ môi trường của tập đoàn Mitsui và Bộ Ngoại giao Nhật Bản. Chỉ trong vòng 3 năm qua, dự án này đã giúp xóa đói giảm nghèo cho hơn 1.300 hộ gia đình.

Ino đã có nhiều kỷ niệm gắn bó với đất nước Việt Nam, kể từ lần đầu tiên cô đặt chân đến mảnh đất hình chữ S vào năm 1997, để nhập học ngành ngôn ngữ và văn hóa tại Đại học Quốc Gia Hà Nội.

Ino vẫn nhớ như in cái cảm giác đau đớn ở cơ lưỡi khi cô phát âm 6 âm sắc của tiếng Việt. Sau nhiều tháng liền khổ luyện, cuối cùng cô đã tiến bộ và tự tin rằng mình có thể phát âm được tiếng Việt hoàn hảo. Một lần nọ, khi chiếc xe của cô bị thủng lốp, cô hỏi bằng tiếng Việt với bà chủ nhà nơi cô thuê ở về chỗ sửa xe đạp. "Bà chủ nhà gật đầu ra vẻ đã hiểu những gì tôi nói. Nhưng sau khi đi một hồi, bà quay lại với một hộp sữa chua trên tay", Ino nhớ lại và cười.

Không nản lòng, Ino tiếp tục kiên trì việc học. Sau khi rời Hà Nội, cô gái này đã lấy bằng Thạc sĩ ngành Đông Nam Á học tại Đại học Hitotsubashi (Tokyo), sau đó gia nhập Trung tâm Tình nguyện Quốc tế Nhật Bản (JVC) với vai trò là điều phối chương trình, và sau đó là người đại diện tổ chức này tại Việt Nam. Trong 6 năm liền, Ino đã hỗ trợ các dự án phát triển cộng đồng như xây dựng đập nước và trồng quýt để chống xói mòn đất.

Khi JVC đóng cửa văn phòng tại Việt Nam vào năm 2009, Ino đã quá gắn bó với mảnh đất này, vì vậy cô đã thành lập Seed To Table. Giờ đây, dự án này hiện đang hoạt động chủ yếu ở hai khu vực chính là tỉnh Hòa Bình và tỉnh Bến Tre.

Mayu Ino đã gắn bó với đất nước Việt Nam kể từ năm 1997 tới nay - Ảnh: Japan Times

Hành trình trở lại với di sản

Hòa Bình là nơi sinh sống chủ yếu của các đồng bào dân tộc Mường và Ino đã làm việc với họ kể từ năm 2003. Theo cô, một trong những vấn đề đáng quan tâm nhất trong cộng đồng người Mường là tình trạng lạm dụng hóa chất nông nghiệp, đây cũng là mầm mống gây nên nhiều căn bệnh cho trẻ em ở địa phương này.

"Các nông dân ở Hòa Bình từng dựa vào phương thức canh tác truyền thống để trồng cây lúa và mía đường. Nhưng gần đây, họ lại quá phụ thuộc vào thuốc trừ sâu và phân bón hóa học đến mức nhiều người không còn biết cách làm nông nếu không có những loại hóa chất này. Chúng tôi cố gắng chỉ lại cho họ những phương pháp mà họ đã quên", Ino bộc bạch.

Để hợp tác chặt chẽ với bà con nông dân địa phương, Ino tiến hành chiến dịch thu thập côn trùng và các loài sống trong ao hồ để xác định loài nào có hại và có lợi cho cây trồng. Trong khi đó, nông dân sẽ thu thập hạt giống của các loài cây trồng bản địa nhằm phân loại và để dành cho các mùa vụ kế tiếp. Bằng cách này, hạt giống có thể thích hợp với điều kiện ở địa phương và có thể phát triển trong phân ủ mà không cần hóa chất.

Cô Bùi Thị Thương ở Hòa Bình và những hạt giống quý được giữ lại để bảo quản - Ảnh: Mayu Ino

Năm 2014, những chiến dịch này đã giúp các nông dân Hòa Bình được cấp giấy chứng nhận sản phẩm hữu cơ, cho phép họ bán các sản phẩm của mình với giá cao hơn so với các loại cây trồng bằng phân hóa học. Để quảng bá các sản phẩm hữu cơ của nông dân Hòa Bình như thịt heo, trứng và bưởi, Ino vừa tổ chức một buổi hội thảo với Câu lạc bộ Đầu bếp Hà Nội, một tổ chức bao gồm nhiều đầu bếp có tiếng từ các khách sạn và nhà hàng lớn.

"Ngân hàng" chuyên cho vay vịt và bò

Trong khi đó tại tỉnh Bến Tre, vẫn còn có khá nhiều người dân sống trong cảnh thiếu thốn. Chẳng hạn, công nhân chế biến hải sản chỉ được trả 80.000 đồng cho một ngày công, và tình trạng đất chật người đông khiến cho nhiều nông dân không có đủ đất canh tác để nuôi sống gia đình.

Do đó, Ino đã giúp đỡ nông dân Bến Tre trồng trọt các sản phẩm hữu cơ có thể bán với giá cao hơn hai, ba lần so với mức bình quân thị trường. Một trong số các khách hàng trung thành nhất của nông dân là các trường học tại địa phương. Họ thường mua sản phẩm để phục vụ bữa ăn "không hóa chất" cho học sinh.

Năm 2015, Seed To Table tổ chức một cuộc thi cho trẻ em nhằm tìm ra logo cho các sản phẩm rau quả hữu cơ. Mẫu thiết kế đoạt giải trong cuộc thi lần đó là một bó bắp cải được quấn băng có ghi chữ "Hữu cơ", và nó đã được in vào các bao bì đóng gói trái cây và rau quả cùng với số điện thoại của nông dân. Nhờ đó, người tiêu dùng có thể liên hệ trực tiếp họ để thắc mắc hoặc khiếu nại về sản phẩm.

Ngoài các hóa chất nông nghiệp, người dân Bến Tre cũng đang lo ngại về tình trạng ô nhiễm từ hàng triệu lít chất độc màu da cam sau chiến tranh. Ngày nay, có khoảng 13.000 người dân trong tỉnh (trên tổng dân số 1,5 triệu người) đang bị phơi nhiễm chất độc này. Trong đó có nhiều trẻ em mắc bệnh, buộc cha mẹ các em phải ở nhà chăm sóc. Do không thể làm việc, những gia đình này nhận được hỗ trợ từ Seed To Table dưới hình thức xây dựng nhà và nâng cấp phương tiện chăm sóc. Chẳng hạn như vào năm 2014, đóng góp của các nhà từ thiện từ Nhật Bản đã giúp Seed To Table xây dựng một phòng ngủ có lát gạch cho một bệnh nhân trẻ mắc bệnh tràn dịch não.

Dù Seed To Table thường xuyên nhận được sự ủng hộ rất tích cực, tuy nhiên nhiều người cũng có phần hoài nghi về những lợi ích lâu dài của các dự án có quy mô nhỏ như vậy. Mặc dù vậy, Ino vẫn khá tâm huyết với công việc và giá trị từ sự giúp đỡ, và không gì chứng minh được điều này tốt hơn ý tưởng "ngân hàng vịt" của cô.

Từ năm 2012, Ino đã sắp xếp cho nhiều gia đình "vay" 25 con vịt con để họ nuôi lớn, thu hoạch trứng rồi bán thịt.

"Tại Bến Tre, một gia đình đã nhận nuôi 25 con vịt để lấy trứng và trong vòng một năm, họ đã kiếm đủ tiền để mua bốn bể chứa nước. Đổi lại, các bể chứa này cho phép họ có thể trồng nhiều loại rau. Và năm sau đó, họ đã có đủ tiền để mua cho riêng mình một mảnh đất", Ino kể.

Ino cũng thành lập một "ngân hàng bò", nơi nông dân có thể "vay" một con bò cái với mức giá thấp. Sau khi nuôi lớn, con bò này đẻ con và nông dân sẽ trả lại một con bê cho "ngân hàng". Điều tuyệt nhất là họ được phép giữ lại con bò ban đầu và những lứa bê tiếp theo.

Mẹ con cô Phan Thị Hồng Nguyên ở Bến Tre nằm trong số những người được hỗ trợ bởi "ngân hàng bò" của Seed To Table - Ảnh: Mayu Ino

Nếu biết rằng một con bò trưởng thành có thể có giá tới 30 triệu đồng, "ngân hàng" của Ino thực sự mang lại nông dân một cơ hội độc nhất vô nhị để thoát nghèo.

Cho đến nay, Seed To Table đã cho vay 72 con bò và hàng chục ngàn con vịt. Dự án này cũng dạy cho nông dân nguyên tắc tính toán cơ bản để họ có thể quản lý tốt hơn nguồn tài chính mới của mình.

Từ tháng 1/2016, chính quyền địa phương tại Bến Tre cũng tuyên bố sẽ bắt đầu áp dụng cách tiếp cận tương tự như các dự án kiểu Seed To Table để phát triển cộng đồng trong tương lai.

Theo báo Japan Times, trong thời gian tới người nông dân Việt Nam sẽ còn phải đối mặt với nhiều yếu tố bất định. Việc cho phép việc trồng các giống cây trồng biến đổi gen từ năm 2015 được cho là có thể đe dọa các giống cây trồng địa phương mà Ino đã cố gắng hết sức để bảo vệ. Hơn nữa, việc tham gia hiệp định TPP cũng có thể khiến người nông dân phải tìm cách cạnh tranh với các tập đoàn nông nghiệp lớn của nước ngoài.

Dù mọi chuyện có thế nào đi nữa, thì Ino vẫn giữ cam kết hỗ trợ những nông dân cần được giúp đỡ nhất. Mục tiêu ngắn hạn hiện tại của Seed To Table bao gồm việc tạo ra mạng lưới hỗ trợ mạnh mẽ hơn nữa cho các phụ nữ trong cộng đồng nông thôn để đảm bảo thu nhập thường xuyên. Trong dài hạn, Ino đang lên kế hoạch xây dựng kết nối giữa người nông dân Việt và các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu.

Điều khiến cho Ino giữ được sự lạc quan của cô chính là thế hệ trẻ của Việt Nam. Cô chia sẻ: "Ngày càng nhiều người trẻ sống ở thành phố và có học thức trở nên quan tâm hơn tới ngành nông nghiệp. Họ thường xuyên sử dụng mạng xã hội để chia sẻ thông tin về những lợi ích của thực phẩm hữu cơ. Gần đây, họ thậm chí bắt đầu tổ chức những tour du lịch sinh thái ở khu vực nông thôn để tận mắt nhìn thấy hoạt động tại các trang trại".

Trường Văn

Nguồn Japan Times

Xem tiếp tại: http://nhipcaudautu.vn/tu-duy/y-tuong/co-gai-nhat-giup-hang-ngan-nguoi-viet-thoat-ngheo-nho-nong-nghiep-huu-co-3301269/#ixzz46O2wgQBz

Trên đường du lãng : Ở đâu đó, có thấy những ai đó

Vẫn đang trên đường.

Một tờ báo địa phương đã đưa video trên hệ thống truyền hình internet. 

Họ chắc phải biên tập, nên chậm với thời điểm ở đó vài ngày.

Đã từ đó sang chỗ khác, chỗ khác, chỗ khác, và chỗ khác nữa rồi.

Nguyên bản (nguồn thì ở đây):

Thêm bài báo (cũng của Báo Cao Bằng):

Ấn tượng Lễ hội Pháo hoa Quảng Uyên

Thứ sáu 11/03/2016 15:00

Vào ngày mùng 2/2 âm lịch hằng năm, nhân dân địa phương và du khách gần xa lại nô nức trẩy hội Pháo hoa - lễ hội truyền thống lớn nhất của huyện Quảng Uyên. Nét đặc sắc nhất của lễ hội là màn tranh cướp đầu pháo với ý nghĩa đội nào tranh được đầu pháo sẽ gặp nhiều may mắn, tài lộc cả năm và đem lại vinh dự cho xã mình.

Ngày xuân trẩy hội Pháo hoa

Bốn phương  nô nức lại về Quảng Uyên.

Ngày từ sáng sớm, dòng người đi trẩy hội tấp nập khắp các ngả đường đến Lễ hội Pháo hoa. Trong ngày hội, các cụ cao niên khoác lên mình bộ quần áo truyền thống màu chàm, còn trẻ nhỏ theo cha mẹ mặc những bộ trang phục đẹp nhất. Ngày hội cũng là dịp gặp gỡ, hò hẹn của những đôi nam thanh, nữ tú. Dù đã ngoài 70, nhưng cụ bà Sầm Thị Phức, ở xã Phi Hải vẫn vượt chặng đường dài đến vui hội. Cụ vui mừng cho biết: Từ nhỏ cho đến bây giờ, năm nào tôi cũng đi hội Pháo hoa. Trước đây tôi thường xuyên tham gia hát trong hội. Tôi rất phấn khởi khi thấy quê hương mình ngày càng đổi thay, tiến bộ hơn, song vẫn gìn giữ và phát huy được các lễ hội truyền thống, giữ được câu sli, câu lượn của cha ông. Cầu mong mọi điều may mắn, bình an sẽ đến với tất cả mọi người, mọi nhà.

Múa rồng trong lễ hội Pháo hoa Quảng Uyên.

Tương truyền từ thời xa xưa, sau khi đánh tan quân xâm lược, Nùng Trí Cao - một vị tướng quân người dân tộc Tày Cao Bằng đã chọn nơi đây tổ chức khao quân mừng chiến thắng với tên gọi là Hội Pháo hoa. Nghệ nhân Ưu tú Thang Văn Thụ, người am hiểu và có công phục dựng lễ hội Pháo hoa truyền thống cho biết: Hội Pháo hoa bắt đầu từ lễ “khai quang” mở mắt rồng, diễn ra từ ngày 30 tháng Giêng. Rồng được khai quang từ mỏ nước Cốc Chủ (mỏ nước ở dưới gốc cây cổ thụ), với mong muốn rồng làm mưa thuận, gió hòa cho cây cối xanh tươi, mùa màng bội thu, để nhân dân có cuộc sống đủ đầy, hạnh phúc. Lễ do một cụ cao tuổi, có uy tín làm chủ lễ và một đội rồng gồm 15 người làm lễ tại mỏ nước. Tại mỏ nước, rồng không được múa, mà bịt mắt bằng giấy bản, rồi nằm phục ở đó. Người chủ lễ thắp hương vái thiên địa, cầu xin thần linh phù hộ cho người dân địa phương một năm làm ăn mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, đời sống ấm no, hạnh phúc và xin được mở mắt cho rồng. Cúng xong, chủ lễ cắt tiết con gà trống, lấy máu xoa vào hai mắt rồng rồi bỏ giấy ở mắt rồng ra, lúc này rồng được mở mắt, ba hồi trống nổi lên đánh thức rồng. Sau đó, người ta đánh trống thúc giục và rồng từ từ bay lên, bay quanh mỏ nước ba lần rồi vào miếu Bách Linh. Trong miếu được đặt lễ và thắp hương, rồng vào miếu vái ba lần, sau đó đi quanh miếu một vòng rồi ra ngoài.  

Lễ hội tiếp diễn trong 2 ngày 1 - 2/2 âm lịch với các hoạt động tế lễ, vui hội với các hoạt động văn nghệ, thể thao sôi nổi. Sáng 2/2 âm lịch diễn ra lễ tế thần. Đoàn làm lễ rước thần, gồm 4 đoàn kiệu, trong đó có kiệu rước ảnh Bác Hồ, kiệu đầu pháo hoa xuất phát từ miếu Bách Linh. Miếu được xây từ thời Lý dưới chân núi Cốc Bó, đến thời nhà Nguyễn được xây dựng lại hoàn toàn theo kiến trúc thời Nguyễn. Trước cổng có tam quan, sân tiền đường, hậu đường và hậu cung, hoành phi, câu đối. Trên cổng khắc 3 chữ “Bách Linh miếu”, có đắp nổi con rồng uốn khúc, xây bằng gạch vồ, có bức trạm rồng ngậm ngọc, bên cạnh có chim phượng cùng long ly tụ hội. Sau khi làm thủ tục thắp hương tại miếu. Lễ dâng lên các vị thần gồm 2 con lợn quay, 1 mâm xôi, 1 mâm trứng nhuộm phẩm đỏ, 1 mâm hoa quả để dâng hương, tế lễ. Tại đây, cụ cao niên có uy tín đọc chúc văn với sự chứng kiến của đông đảo nhân dân địa phương cùng du khách, cầu xin 100 vị thần linh thiêng, đứng đầu là con rồng phù hộ cho mọi người mạnh khỏe, may mắn, mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Sau khi làm lễ tại miếu Bách Linh, đoàn làm lễ tiếp tục đi đến đền thờ Nùng Trí Cao và đền thờ Trần Hưng Đạo, sau đó rồng được rước đi khắp các tuyến phố, các cơ quan trong khu vực thị trấn để chào mừng. Đoàn rồng đi đến đâu được mọi người chào đón nồng nhiệt.

Phần hội được tổ chức tại sân vận động huyện với nhiều chương trình, nội dung đặc sắc. Nét mới và ấn tượng nhất trong phần hội năm nay là Hội thi ẩm thực. Mỗi đội đều quay một con lợn quay - đặc sản không thể thiếu của người dân địa phương trong lễ hội. Trong một khoảng không gian của lễ hội được bố trí để 17 xã, thị trấn thể hiện tài năng và sự khéo léo trong chế món ăn với nhiều ý tưởng sáng tạo trông rất đẹp mắt, hấp dẫn. Du khách tới tham dự lễ hội có thể vừa thăm quan, thưởng thức hương vị đậm đà của các món ăn dân tộc cho chính bàn tay cần cù, đảm đang của người phụ nữ nơi đây.

Trong lễ hội, khu vực sân khấu luôn thu hút đông đảo người xem Chương trình văn nghệ đặc sắc được chọn lọc từ Hội thi hát dân ca - Trình diễn trang phục - Thi đấu thể thao lần thứ III của huyện. Những màn múa hát giao duyên của đồng bào các dân, các điệu then tính, sli, lượn, giang, dá hai mượt mà, đằm thắm của các nghệ nhân, hạt nhân văn nghệ quần chúng của các xã, thị trấn mang màu sắc văn hóa đặc trưng, tinh túy, đậm nét truyền thống, thay cho lời mời gọi, níu chân du khách gần xa khi đến vui hội. Cùng với đó, các vận động viên không chuyên với tinh thần thi đấu thể thao cao thượng cho thấy được không khí sôi nổi, thu hút sự reo hò, cổ vũ của đông đảo khán giả, du khách ở các bộ môn: Bóng đá, bóng rổ, bóng bàn. Lễ hội còn là dịp để những ai yêu thích các môn thể thao dân tộc trổ tài. Nếu những đôi nam thanh, nữ tú say mê với các trò chơi dân gian: Tung còn, đẩy gậy, guốc ván thì những người cao tuổi lại trầm tư trong các ván cờ tướng bất phân thắng bại. Ngoài ra, Ban Tổ chức lễ hội phối hợp với Bảo tàng tỉnh, Hội Nhà báo, các ban, ngành liên quan tổ chức triển lãm ảnh về Đảng, Bác Hồ, các thành tựu phát triển KT - XH địa phương, triển lãm Báo xuân để quần chúng nhân dân cùng các du khách tìm hiểu, chiêm ngưỡng. Chị Nguyễn Thu Hằng, du khách đến từ Tuyên Quang hồ hởi khi được tham dự lễ hội Pháo Hoa: Lần đầu tiên tôi được chứng kiến một lễ hội có nhiều nét truyền thống bản địa như vậy. Con người ở đây rất mến khách, nhiệt tình.

Màn tranh đầu pháo diễn ra sôi nổi trong lễ hội.

Càng về chiều, không khí lễ hội càng tấp nập, mọi người cùng tụ hội về sân vận động chứng kiến những màn múa rồng. Trong tiếng trống rộn rã vang lên, đội múa rồng, đội kỳ lân trình diễn những màn múa uyển chuyển, đẹp mắt trong tiếng hò reo tán thưởng của hàng nghìn người đến vui hội. Đặc sắc và mong đợi nhất của mọi người trong dự hội là trò chơi cướp đầu pháo của "tráng sỹ" 17 xã, thị trấn. Theo quan niệm dân gian, ai bắt được đầu pháo sẽ gặp nhiều may mắn, tài lộc cả năm và đem lại vinh dự, tự hào cho xã mình. Xã nào thắng cuộc được phần thưởng là một con lợn quay trên kiệu trong lễ rước thần trước đó, cỗ kiệu được để lại cho xã đó hương khói cầu lộc một năm đến lễ hội Pháo hoa năm sau, địa phương này lại chuẩn bị một con lợn quay để lên kiệu, rước đến Lễ hội làm lễ rước thần năm đó. Đầu pháo làm từ chiếc vòng sắt quấn vải đỏ, Khi đầu pháo được tung lên cũng là lúc các tráng sỹ bước vào cuộc "tranh đấu" sôi nổi trong tiếng chiêng, trống thúc giục cùng với sự cổ vũ, rèo hò của người xem. Bằng sự khéo léo, tinh thần đồng đội, tráng sỹ của xã Phi Hải "cướp" được đầu pháo và trở thành đội thắng cuộc năm nay. Tráng sỹ  Lê Đình Tú hào hứng cho biết: Đây là năm đầu tiên tôi tham dự tranh đầu pháo đem lại chiến thắng cho xã nhà. Tôi tiếp tục cùng các anh em trong đội nỗ lực phấn đấu để hội xuân năm sau đạt được kết quả cao nhất.

Có mặt  tại huyện Quảng Uyên nhiều ngày nay để tìm hiểu về văn hóa địa phương, tham dự lễ hội Pháo Hoa, Giáo sư Tiến sỹ TsuKada Shigeyuki đến từ Bảo tàng Dân tộc học Quốc gia Nhật Bản Osaka vô cùng bất ngờ trước một lễ hội dân tộc thu hút đông đảo du khách đến như vậy: Tôi từng tham gia lễ hội truyền thống của người Tày - Nùng, cũng được xem tranh đầu pháo ở Trung Quốc nhưng lễ hội Quảng Uyên thật sự vượt quá trí tưởng tượng của tôi bởi quy mô và cách tổ chức rất bài bản. Không chỉ khai thác tốt những giá trị cốt lõi của nền văn hóa  truyền thống, giá trị nhân văn người Tày - Nùng ở Cao Bằng và mà lễ hội này còn có sự học hỏi, tiếp nhận và dung hòa các giá trị nghệ thuật, văn hóa hiện đại, mang tính giáo dục cao. Đây là một cơ hội thực tiễn quý báu cho những nhà nghiên cứu, học giả về văn hóa, lịch sử như chúng tôi. Hy vọng huyện Quảng Uyên và các địa phương của tỉnh Cao Bằng cần tiếp tục gìn giữ, phát huy và quảng bá sâu rộng hơn những giá trị văn hóa lễ hội truyền thống đặc sắc, về lịch sử gìn giữ biên cương của các Anh hùng dân tộc đến quốc tế.

Phó Chủ tịch UBND huyện, Trưởng ban Tổ chức Lễ hội Nông Văn Thông cho biết: Với mục tiêu tổ chức lễ hội an toàn, lành mạnh, tiết kiệm và văn minh, Ban Tổ chức Lễ hội chú trọng việc bảo tồn, gìn giữ các giá trị di sản văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc trên địa bàn, khôi phục các trò chơi dân gian, làn điệu dân ca dân tộc gắn các hoạt động văn hóa, thể thao hiện đại. Công tác an ninh, trật tự và an toàn giao thông, an toàn vệ sinh thực phẩm được chỉ đạo tăng cường, nên dù lượng người rất đông nhưng lễ hội diễn ra an toàn, lành mạnh, đáp ứng nhu cầu trẩy hội đầu xuân của du khách thập phương.

Lễ hội Pháo hoa Quảng Uyên mang ý nghĩa mở đầu cho mọi hoạt động của một năm mới, mở đầu cho mùa sản xuất nông nghiệp mới của cộng đồng, để cầu phúc, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng được bội thu. Lễ hội tồn tại trong tâm thức bao thế hệ người dân địa phương và trở thành nét đẹp tinh thần không thể thiếu mỗi dịp xuân về. Đây cũng là điểm đến hấp dẫn cho du khách thập phương để khám phá và cảm nhận những nét tinh túy, đặc sắc trong văn hóa các dân tộc Cao Bằng.

Bảo Bình

Lại sẽ có tranh luận về lễ hội Mặt Nhọ rước sinh thực khí lớn 2016

Về lễ hội này, cận cảnh và phân tích của phía ủng hộ thì đã đi ở đây và ở đây.

Cũng có một số ý kiến phản đối.

Sưu tập xếp ngược tư liệu.

---

2.

1.

Lễ hội rước 'của quý' ở Lạng Sơn: Dung tục, phản cảm, không có ở lễ hội gốc

Chủ Nhật, 28/02/2016 09:15AM

(VTC News) - Màn rước sinh thực khí nam phô trương và trần trụi trong lễ hội xuân Ná Nhèm tại Lạng Sơn đang gây nhiều tranh cãi vì ăn theo lễ hội Nhật Bản để câu khách, chưa từng có ở lễ hội gốc, dung tục, phản cảm, cần phải chấm dứt.

Nghi thức rước linh vật ăn theo lễ hội ở Nhật Bản

Ngày rằm tháng Giêng vừa qua, ở xã Trấn Yên, huyện Bắc Sơn, Lạng Sơn đã diễn ra lễ hội Nà Nhèm. Đây là lễ hội tưởng niệm hai vị vua nhà Mạc là Mạc Thái Tổ và Mạc Thái Tông. Tuy nhiên, nghi thức rước lễ tàng thinh trong lễ hội này đang gây nhiều tranh cãi vì quá giống với một lễ hội Nhật Bản và gây phản cảm.

Lễ hội diễn ra với nhiều nghi thức quan trọng, trong đó có nghi thức cung tiến lễ vật gồm hai là tàng thinh (sinh thực khí nam) và mặt nguyệt (sinh thực khí nữ) để cầu mong con đàn cháu đống, sinh sôi nảy nở.

Tàng thinh trong lễ hội này có chiều dài 1 mét, đường kính hơn 40 centimet, nặng gần 80 kg, làm bằng gỗ, sơn màu hồng. Mặt nguyệt hình tròn, một nửa màu đen, một nửa màu hồng.

• Clip: Giẫm đạp kinh hoàng tại Lễ hội cướp phết, du khách chạy mất dép

• Clip: Quất roi, ném đá vào nhau để lấy may, 6 người thương vong

Lễ rước thu hút các du khách bởi lần đầu tiên xuất hiện với quy mô lớn ở Việt Nam. Tuy nhiên, ngay sau đó đã có không ít ý kiến cho rằng hai linh vật này với cách thức tổ chức khá giống với lễ hội rước sinh thực khí nam ở Nhật Bản.

Nhiều người khẳng định, nghi thức rước linh vật có kích thước và màu sắc như vậy là ăn theo lễ hội của nước ngoài. Vì lẽ đó, đây không phải là văn hóa truyền thống hoặc ít nhiều đã làm phai đi nét truyền thống trong văn hóa của lễ hội Ná Nhèm. Một số ý kiến khác cho rằng lễ hội gây phản cảm.

Video: Nghi thức rước linh vật phản cảm ở lễ hội Ná Nhèm

Linh vật dung tục, phản cảm

Ở nước ta, cũng có sự du nhập của một số lễ hội đến từ Nhật Bản, trong đó có lễ hội vu lan. Ở Nhật Bản, lễ hội này được tổ chức hàng năm để tưởng nhớ về tổ tiên và sum họp gia đình. Tuy nhiên, nghi thức rước linh vật ở lễ hội Ná Nhèm, Lạng Sơn, các nhà văn hóa cho rằng nó dung tục, phản cảm.

Chuyên gia văn hóa cũng khẳng định, chúng ta chỉ nên cho du nhập những lễ hội văn minh còn những lễ hội. Một số ý kiến khác cho rằng nghi thức rước linh vật của nam và nữ trong lễ hội ở Việt Nam không phải hiếm, như lễ hội Trò Trám ở Phú Thọ. Tuy nhiên, các linh vật ở lễ hội này được cách điệu, bớt dung tục chứ không phô trương, linh đình, trần trụi như lễ hội Ná Nhèm.

Linh vật gây tranh cãi trong lễ hội Ná Nhèm, Lạng Sơn

Ở Hà Tĩnh và một số địa phương ở miền Trung có tục thờ cúng "nõ nường" (Nõ là cái nêm, tượng trưng cho sinh thực khí của nam giới; Nường là mo nang, tượng trưng cho sinh thực khí của nữ giới).

Vào các dịp lễ hội, "nõ" và "nường" được đưa ra để cúng, cao trào của buổi lễ là người đàn ông cầm các nõ để làm động tác giao hoan với người phụ nữ. Các chuyên gia văn hóa cho rằng, "nõ nường" của người miền Trung chỉ mang tính tượng trưng, không thô kệch, phản cảm như lễ hội Ná Nhèm.

Không hề có lễ rước linh vật này trước đây

Trao đổi với phóng viên, GS. Nguyễn Xuân Kính, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Dân gian cho rằng nghi lễ rước linh vật có ở nhiều dân tộc, nó có ý nghĩa thiêng liêng trong xã hội cổ xưa, xã hội ngày nay đã hiện đại, không ưa sự phô bày như trước đây.

Hơn nữa, lễ hội Ná Nhèm, trước đây không có nghi lễ này mà nay lại xuất hiện sẽ dễ gây hiểu lầm cho người dân, người dân sẽ nghĩ rằng lễ hội gây ra sự hiếu kì, tò mò với thanh thiếu niên để thu hút khách. Trong khi đó, chắc chắn người cao tuổi không thích điều này.

Ông Nguyễn Phúc Hà, Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch cho biết sau khi nhận nhiều ý kiến trái chiều từ dư luận và chuyên gia văn hóa, đơn vị này đang xem xét điều chỉnh nghi thức rước tàng thinh, mặt nguyệt trong lễ hội Ná Nhèm ở năm sau.

Video: Lễ hội ‘rước của quý’ trần trụi gây tranh cãi ở Lạng Sơn

• Video: Lễ hội ‘rước của quý’ trần trụi gây tranh cãi ở Lạng Sơn

• Clip: Trèo rào cướp lộc hỗn loạn đêm khai ấn đền Trần

• Clip: Một lễ hội man rợ đang tồn tại đầu xuân ở Phú Thọ

• Lật tẩy chiêu trò giả nhà sư khất thực xin tiền dịp đầu năm

Vũ Nguyên/ Nguồn: VTC14

http://vtc.vn/le-hoi-ruoc-cua-quy-o-lang-son-dung-tuc-phan-cam-khong-co-o-le-hoi-goc.594.596875.htm

Lễ hội Mặt Nhọ và lần đầu rước sinh thực khí lớn năm 2016 (các diễn giải liên quan tới Mạc)

Lấy từ các trang họ Mạc.



1. Bài của Bàn Tuấn Năng

Một cái nhìn phổ quát về Lễ hội Ná Nhèm

Lễ hội Ná Nhèm (tiếng Tày, nghĩa là mặt nhọ) là lễ hội truyền thống hết sức đặc sắc của người Tày ở khu vực cửa đình Làng Mỏ, xã Trấn Yên, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn được tổ chức vào ngày rằm tháng giêng. Trước đây, lễ hội được tổ chức theo chu kỳ 3 năm 1 lần. Năm 2012, lễ hội được các nhà nghiên cứu và người dân địa phương tổ chức phục dựng lại khá hoàn chỉnh sau hơn 50 năm gián đoạn. Thể theo nguyện vọng của đông đảo bà con và du khách thập phương, kể từ đó đến nay, lễ hội được duy trì đều đặn hàng năm. Với những giá trị đặc sắc ấy, ngày 8/6/2015 Lễ hội Ná Nhèm, xã Trấn Yên, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có Quyết định số 1877/QĐ-BVHTT&DL công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia. Để độc giả hiểu rõ hơn vè lễ hội, tác giả xin cung cấp thêm một góc nhìn từ góc độ nghiên cứu văn hóa.

Về các sự tích liên quan đến lễ hội, hiện có nhiều truyền ngôn. Nhưng tựu chung lại, có thể khái quát như sau:

1. Lớp văn hóa biểu đạt bên ngoài.

Lớp văn hóa này bao gồm các sự tích được nho sĩ sáng tạo ra, nhằm che giấu những thông điệp mật, ẩn giấu ở bên trong. Chuyện kể rằng ngày ấy, bản làng đang yên bình thì bỗng một toán giặc từ đâu kéo tới đóng ở đồi Khau Dạ Háy. Chúng bắt một người phụ nữ là bà Mãn theo hầu hạ. Ngày nọ, những người đi dò xét, nắm tình hình gặp bà Mãn đang lấy nước cho giặc ở khe Rọ Rạy. Bà cho biết chúng là 12 tên giặc “Tài Ngàn”, điểm đặc biệt của đám giặc là răng chúng nhuộm đỏ (nên còn gọi là “Sấc khẻo đeng”); ban ngày chúng rình rập, cướp bóc, ban đêm chúng chui vào trong túi và bắt bà thắt miệng túi cho chúng ngủ để tránh muỗi. Biết vậy, những người này bàn với bà Mãn chờ đêm xuống sau khi thắt miệng túi cho đám giặc thì báo hiệu dân bản lên đập rìu vào đầu cho chúng chết. Giết giặc xong, dân bản ném xác chúng xuống suối; xác giặc trôi đến khu vực ngã ba Phai Lý ngày nay thì dừng lại, dân bản liền chôn chúng ở đó. Vài năm sau, thôn bản đang thanh bình thì dịch bệnh ập tới; riêng chỗ chôn bọn giặc xuất hiện một tổ ong rất lớn, người và gia súc qua đó thường bị đốt đến chết. Dân bản cử người đi xem bói và biết rằng dịch bệnh là do ma quỷ của đám giặc kia quẫy nhiễu. Vì vậy, muốn có mùa màng bội thu, dịch bệnh tà ma không quấy nhiễu thì cả bản phải lập miếu thờ và tổ chức cúng tế vào rằm tháng giêng hàng năm; định kỳ cứ 3 năm một lần tổ chức hội lớn để trấn yểm, trừ tà.

Tuy nhiên, đó chỉ là cái vỏ của vấn đề. Khi tổ chức lễ hội, người dân ở đây phải tiến hành rất nhiều nghi thức đặc biệt, riêng có…chứ không có những nét tương đồng như truyền thống văn hóa của người Tày bản địa. Cụ thể như:

Một số kiêng kỵ:

Tham gia việc tế lễ và dẫn đoàn rước Long ngai, Bài vị của đức Vua là ông Mo và hai ông Hội cùng với 4 thanh niên trai tráng khỏe mạnh chưa lập gia đình, trong nhà không có việc tang. Họ phải cẩn cáo trước thần linh và chay tịnh ít nhất 3 ngày, trước khi vào chính hội.

Thông thường, tất cả các đồ cung tiến, cúng tế, rước….đều phải tập hợp tại cửa đình Làng Mỏ để ông Mo, ông Hội và 4 anh Tưởng tiến hành lễ cúng, báo với đức Vua và các thánh thần về các đồ vật được cung tiến. Chỉ khi đức Vua cùng các thánh thần, thành hoàng…nhận (thông qua việc gieo quẻ) thì các lễ vật mới được rước và cung tiến vào ngày chính hội, 15 tháng giêng.

Phụ nữ không được phép tham gia vào các vai diễn trong lễ hội. Với các vai nữ tại trò diễn sĩ – nông – công – thương, ngư – tiều – canh – mục, làng phải tìm đàn ông đóng giả để trình diễn.

Trong quá trình tổ chức việc tế, rước…người dân không được phép chạy qua cửa đình, cửa miếu…, không được đứng trước cửa đình, miếu… để đứa Vua, thần thánh còn ngự, xem con cháu trình diễn.

Diễn trình lễ hội

Ngay từ tờ mờ sáng, ông Mo, Hội và các anh Tưởng đã vào đình lấy ống bương đựng nước, ra làm lễ tại miếu thờ đức Vua Miêu Tĩnh và xin “nước Tiên” về để khênh tại lễ hội. Khi rước nước đến đình Làng Mỏ, ống nước này sẽ được bày cùng các lễ vật để ông Mo khấn, xin nhập lễ vật vào đoàn rước. Kế đó, các thanh niên trai tráng trong làng sẽ rước long ngai, bài vị của đức Vua Cao Quyết từ đình Làng Mỏ ra miếu Xa Vùn, để đức Vua ngự…chờ con cháu rước các loại đồ lễ dùng để cung tiến như: cây thiên tuế, cây khoai sọ, cây lúa, cây bông, nong tằm và cái kén…cùng với sinh thực khí (tàng thinh – mặt nguyệt).

Sau khi tiến hành lễ rước đức Vua từ đình lên miếu, làng bắt đầu vào hội. Mở đầu phần hội là chương trình đánh đại đao, gươm mác, rước linh vật, cây giống và cung tiễn lễ vật từ cửa đình làng Mỏ đến Cổng Tam Tiều trước cửa miếu Xa Vùn.

Để chuẩn bị cho các trò diễn ở lễ hội. Ngay từ sáng sớm 4 ông được cử làm chánh tướng, phó tướng phải đến Phai Lý – nơi xác giặc răng đỏ (giặc Tài Ngàn) chôn tại đây. Bốn ông tướng phải đợi đến khi gà gáy sáng thì men dọc theo đoạn suối Phai huyền ngược dòng nước chảy để tiến về phía đình. Khi đi ngang qua Đình, 4 ông tướng phải khom lưng, cúi đầu, thể hiện sự cung kính đối với thần. Khi đến Nà Du (bãi ruộng ven suối cách đình khoảng 50m) thì bước đi theo kiểu hành quân, tay phải giơ cao vẫy chào, tay trái đánh mạnh ra sau, miệng cười vang và gặp đoàn quân ở đó cùng cờ lọng, chiêng trống…để hành quân lên đường tiến về Miếu.

Trong đám rước ngoài ông mo, hai ông hội và 4 người rước long ngai, bài vị không phải bôi đen mặt còn lại tất cả phải bôi mặt đen để cho mọi người không nhận được ra mình. Làm như vậy để giống với quân giặc, tà ma không nhận ra mình mà bắt hay làm hại.

Đoàn rước chia làm 2, đi đầu đoàn thứ nhất là hai ông chánh tướng, phó tướng (ông thải), tiếp đến là 12 người đánh đại đao (người Tày ở đây quen gọi là mác), sau đó là đội trống, chiêng. Đi hai bên là đội cờ và đội khiêng cây giống, lễ vật (bao gồm: ống nước, Tàng thinh – Mặt nguyệt, cây Thiên Tuế).

Đoàn thứ hai cũng giống như đoàn thứ nhất: đi đầu đoàn là hai ông chánh tướng, phó tướng (ông thải), tiếp đến là 12 người đánh gươm, sau đó là đội trống, chiêng. Đi hai bên là đội cờ và đội khiêng cây giống, lễ vật (bao gồm: cây khoai sọ, cây lúa – bó lúa, cây bông hoặc kén tằm).

Đoàn cuối cùng là những người thiếu niên khiêng lễ vật và các cây giống, đồng thời cầm tù và (pù lu, pà loa) thổi dọc đường đi, kết hợp với tiếng trống cái (tiếng chiêng), trống cơm tạo thành một bản hành khúc ra trận hùng tráng. Cuối cùng là các ông Lềnh đi hai bên đoàn đánh gươm, đánh mác và thay gươm, mác nếu bị gãy.

Đoàn quân, đoàn rước đi nhanh hay chậm là do hai viên chánh tướng, phó tướng. Phó tướng (ông thải) đi trước, tay cầm chổi vừa đi vừa làm động tác khua chổi dọn đường, tiếp theo là chánh tướng. Chánh tướng và phó tướng phải kết hợp các động tác và bước đi sao cho thật uyển chuyển và nhịp nhàng. Khi chánh tướng hô “da dí” cùng động tác vẫy tay trái ra đằng sau, múa tay phải đằng trước phía trên đỉnh đầu thì quân reo theo và đánh các thế võ. Mỗi lần đánh võ sử dụng các thế gươm, thế mác, đánh trên, đâm dưới, đỡ phải, đỡ trái, có tiến, có lùi, có công, có thủ …. Bên đông đánh bên tây và ngược lại, Theo các cụ “ da dí” nghĩa là “tiến lên”; bên tây là giặc, còn bên đông là quân ta. Cứ như vậy cho đến khi đoàn quân tiến đến gần miếu, cách miếu khoảng 10 m thì trên miếu có 4 cụ già, một cụ giữ trống đánh 3 hồi trống, rồi gõ vào tang trống 3 tiếng cắc, cắc, cắc. Nghe tiếng gõ ấy, tiếng chiêng, trống, tù và ngừng lại, cả đoàn quân cũng đứng lại, bắt đầu phần đối đáp giữa hai đoàn quân tướng và các bô lão bằng tiếng Tày, lồng vào đó là tiếng tung hô “tô mô vạn tuế” rất trang ngiêm và kính cẩn.

Một cụ già hỏi (tạm dịch):

“Đầu niên tháng giêng năm mới, ai đi đâu có tướng có quân, có lọng có tàn có gươm có mác, có trống tiền, trống hậu, có pù lu, pà loa đi đâu về đâu lắm đấy hở”?

Lần đầu các tướng lắc đầu ngoáy tai bằng lông gà lôi, giả vờ như không nghe rõ rồi vẫy vẫy quân tiến lên, trống, chiêng khua ầm ĩ và reo: “da dí, da dí” rồi lại tiếp tục diễn võ.

Các cụ hỏi lần thứ hai:

“ Đầu niên tháng giêng năm mới, ai đi đâu có tướng có quân, có lọng có tàn có gươm có mác, có trống tiền, trống hậu, có pù lu, pà loa đi đâu về đâu lắm đấy hở”?

Các tướng trả lời: “hả hơi, át sồi” rồi vẫn cứ tiến lên reo: “da dí, da dí” rồi lại tiếp tục diễn võ.

Các cụ lại hỏi lại lần thứ 3:

“ Đầu niên tháng giêng năm mới, ai đi đâu có tướng có quân, có lọng có tàn có gươm có mác, có trống tiền, trống hậu, có pù lu, pà loa đi đâu về đâu lắm đấy hở”?

Lần này có tiếng trả lời : “Khói hơn nước Lào mà tiến cống”.

Các cụ nói: “Khấu mà lố, khấu mà lố ( vào đi), thế thì hay quá”.

Nói xong đoàn thứ nhất tiến lên trước Miếu, chờ đoàn quân tướng thứ hai cũng đang chuẩn bị tới nơi.

Người giữ trống đánh ba hồi trống, cắc ba các báo hiệu thì tiếng chiêng trống, tù và ở dưới dừng lại, các cụ già tiếp tục những câu hỏi như hỏi đoàn thứ nhất.

Khi đoàn quân tướng thứ hai lên đến miếu, chào nhau hồ hởi và xếp thành hai hàng ở hai bên cửa miếu, tựa như kiểu binh lính khi xưa đứng tại sân chầu của nhà vua. Các đồ trống, chiêng được cất vào trong miếu, cờ được cắm trước cửa và hai bên miếu.

Ông Mo và hai ông hội rước đức vua Cao Quyết vào Đình tượng trưng (lều tạm) bên cạnh Miếu để tế và mời đức Vua đang ngự cùng mọi người xem hội.

Đến đoàn cung tiến lễ vật các cụ hỏi, người khiêng lễ vật, cây giống tùy theo câu hỏi của các cụ mà trả lời:

Các cụ chỉ vào cây thiên tuế và hỏi : Cái này là cái gì?

Đáp:

“Cây này là cây thiên tuế, chúng tôi đem đến mừng làng ta ai cũng sống lâu nghìn tuổi, phúc lộc đầy nhà”.

Các cụ chỉ vào tàng thinh, mặt nguyệt và hỏi : Cái này là cái gì?

Đáp:

“ Ô, các cụ không biết à, cái này là cái tàng thinh, mặt nguyệt, loài người sinh ra nó đấy. Chúng tôi mang đến cầu mong cho làng ta con đàn, cháu đống, để làng ta ngày càng đông cửa, đông nhà”.

Các cụ chỉ vào cây khoai sọ và hỏi : Cái này là cái gì?

Đáp:

“ Cây này nó phải trồng dưới đất, đói đem về ăn đỡ bụng, nó là cây khoai sọ đến mùa tháng 8 mới ăn được”.

Tiếp đến các cụ chỉ vào cây ngô và hỏi: Cái này là cái gì?

Đáp:

“Cây này là cây lương thực nuôi sống chúng ta đấy, ăn vào nó no bụng, nó đẹp giai, tốt gái”.

Tiếp đến các cụ chỉ vào cây lúa và hỏi: Cái này là cái gì?

Đáp:

“Cây này là cây lương thực nuôi sống chúng ta đấy, ăn vào nó no bụng, nó đẹp giai, tốt gái”.

Tiếp đến các cụ chỉ vào cây bông và hỏi: Cái này là cái gì?

Đáp:

“ Cây này là cây bông dùng để dệt vải, làm chăn màn, quần áo che thân đỡ rét, mặc vào nó đẹp giai đẹp gái”.

Tiếp đến các cụ chỉ vào cây kén tằm và hỏi: Cái này là cái gì?

Đáp:

“ Cái này là cái pheng tằm tơ, dùng để may mặc, con giai con gái mặc vào đẹp giai, đẹp gái”.

Tiếp đến các cụ chỉ vào  ống nước và hỏi: Cái này là cái gì?

Đáp:

“ Đây là cái ống nước, tất cả chúng ta đều cần đến nó. Nó giúp ta khỏi khát để ta nấu cơm, tươi cho mùa màng sinh sôi phát triển. Chúng cầu cho làng ta mưa nắng điều hòa, mùa màng bội thu”.

Kết thúc phần rước và cung tiến lễ vật, trước đây kén tằm được vãi từ trên miếu xuống cho mọi người dự hội hứng cầu lộc, cầu tài, các lễ vật khác được đưa và miếu dâng thần thánh. Bốn ông tướng vào Miếu lạy 4 lạy để chuyển sang mục tiếp theo của hội.

Buổi chiều, vào khoảng 14h30 các trò diễn sĩ – nông – công – thương, ngư – tiều – canh – mục được các vai diễn trong cửa đình đảm nhiệm. Mở đầu là trò sĩ – nông – công – thương. Trong màn đối đáp này, có những dấu ấn quan trọng, chứng tỏ việc bang giao của triều đình phong kiễn với Nhật Bản. Chẳng hạn như lời hát của anh Tiến sĩ đăng khoa:“Nay tôi là Tiến sĩ ở Kẻ Đông, dạo chơi khắp hết Đàng Trong Đàng Ngoài, chưa từng sang chơi nước lội, qua sang Nhật Bản nước người cùng vui, lân la chưa ra về còn làm chi, đã được kết nghĩa thì vui tấm lòng”. Hoặc có cả dấu ấn về quê hương bản quán của đức Vua, như lời hát của người bán kén: “Này tôi là chính thực Nương Tây Lan Thị, sinh đời hoàng đế ở núi miền tiên (Lạch Sơn), núi ấy đại ngàn, có một cây dâu nó mọc lên đấy. Tình cờ soi thấy cái kén nở ra, tôi mới đem về nhà, tôi liền nuôi để đến ngày nó nở, tôi mới đem  ra, vua Bà làng ta xả ra lấy kén”.

Kết thúc các trò diễn, khoảng 17h00, ông Tướng leo lên một cây cột cao để thực hiện nghi lễ “Giáo Thiên Lôi” và vẩy nước Tiên của đức Vua ra bốn phương nhằm mục đích ban bình an, no ấm cho mọi người.

Sau khi hoàn thành công việc này, các ông Mo, Hội và 4 anh Tưởng đến đình tạm dựng ở cạnh miếu Xa Vùn để rước đức Vua về ngự tại đình Làng Mỏ. Lễ hội Ná Nhèm đến đây kết thúc.

2. Đôi lời bàn luận

Theo tiếng địa phương Lễ hội “Ná Nhèm” là Lễ hội bôi nhọ mặt hay còn được hiểu là Lễ hội hóa trang, giấu mặt. Lễ hội Ná Nhèm là nghi thức, nghi lễ thờ cúng thần thành hoàng Cao Sơn, Quý Minh đại vương, thờ đức Vua Miêu Tĩnh và đức Vua Cao Quyết, gắn liền với sự tích đánh giặc giữ làng, giữ nước và các hoạt động văn hóa, các trò chơi, trò diễn. Theo kết quả nghiên cứu của các tác giả, lễ hội Ná Nhèm có rất nhiều nội dung liên quan đến tưởng niệm vua Mạc như: tục rước nước – rước Vua, tục thờ Thái tổ Mạc Đăng Dung, ẩn dưới việc thờ cây đại đao, trò diễn đánh đại đao tại lễ hội, tục cung tiến lễ vật trong tiếng hô “vạn tuế”, việc ông tướng mượn lời giáo để xưng “trời sinh tôi xuống..”, sự khớp nối về thời điểm chạy loạn (1677) và sự hiện diện đến đời thứ 14 của họ Hoàng và họ Bế ở cửa đình Làng Mỏ… Trên cơ sở các luận cứ khoa học đó, các nhà khoa học đã giúp địa phương kết nối với ban liên lạc họ Mạc ở Hà Nội. Đại diện Ban liên lạc họ Mạc ở Hà Nội cũng đã tiến hành khảo sát, xác minh…và có những kết luận sơ bộ ban đầu trùng khớp với ý kiến của các nhà khoa học và nguyện vọng được tìm về cội nguồn tiên tổ của các dòng họ ở nơi này…Do đó, tại Lễ hội năm 2016, người dân ở cửa đình Làng Mỏ nói riêng cũng như ở huyện Bắc Sơn nói chung vinh dự được tiếp đón các đại biểu là con cháu dòng họ Mạc tại các tỉnh Hải Phòng, Cao Bằng, Thái Nguyên và thủ đô Hà Nội về tham dự lễ hội và chia vui cùng nhân dân địa phương. Đây đồng thời cũng là một nét đẹp văn hóa rất đáng tự hào, trân trọng nhân dịp địa phương vinh dự đón nhận bằng công nhận di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

Để đón nhận bằng công nhận di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia, năm nay UBND huyện Bắc Sơn đã trực tiếp chỉ đạo, điều hành các nội dung công việc để có thể tổ chức chu đáo nhất, giúp du khách khi tham gia lễ hội cơ cơ hội tìm hiểu thêm về các nội dung có liên quan. Thể theo nguyện vọng của đông đảo người dân sở tại, linh vật năm nay được làm to hơn so với những năm trước đây. Ngay trong việc sơn màu cho “tàng thinh” cũng phải tham khảo rất kỹ. Do chỉ có thể thực hiện bằng 1 trong 3 màu cơ bản: đỏ, hồng và màu cánh gián, nên cũng cần có những cân nhắc. Màu cánh gián nếu sơn, có thể sẽ làm người xem liên tưởng đến “đồ thật”, ý nghĩa linh thiêng của linh vật sẽ bị mất đi. Việc sử dụng màu đỏ cũng không đảm bảo yếu tố mỹ thuật. Do vậy, các cụ cùng Ban tổ chức vẫn quyết định sử dụng màu hồng như những năm trước đây, nhưng cho sơn đậm hơn. Ngay cả khi tổng duyệt vào ngày 19/02/2016 (tức ngày 12 tháng giêng âm lịch), mọi người cũng chưa biết nó giống “đồ” của nước nào cả. Vì vậy, sự trùng hợp với linh vật của lễ hội ở Nhật Bản hẳn là ngẫu nhiên. Bởi lẽ, người Nhật chắc cũng không có sự chọn lựa nào khác về màu sắc. Tuy nhiên, điểm khác biệt nằm ở chỗ việc rước “tàng thinh – mặt nguyệt” chỉ là một nội dung nhỏ của lễ hội Ná Nhèm, chứ không phải là một nội dung mang tính phổ quát và xuyên suốt lễ hội như nhiều bài viết khác đã nhấn mạnh nhằm làm thỏa mãn tính hiếu kỳ của độc giả, khiến người đọc liên tưởng đến lễ hội như một con “quái vật” văn hóa, vừa được Ban tổ chức Lễ hội Ná Nhèm cho xuất hiện trước công chúng nhân dịp con cháu họ Mạc về tụ hội tại lễ đón nhận bằng Di sản Văn hóa Phi vệt thể Quốc gia. Và cũng cần nói thêm rằng: lực lượng báo chí dường như đã “mãn nhãn” với Linh vật, nên chiều hôm ngày rằm tháng giêng năm Bính Thân không còn phóng viên ảnh nào tác nghiệp nữa. Những bức ảnh về trò diễn đăng trên báo Dân trí là do tác giả bài viết cung cấp. Có lẽ, nó rồi sẽ trở thành ảnh độc của một lễ hội Vinh danh đáng nhớ, đã bị truyền thông phần nào tham gia bóp méo.

Đôi điều bày tỏ thông qua vốn kiến thức hạn hẹp của mình, để độc giả cùng hiểu thêm về một lễ hội đặc biệt, vốn được dành để tưởng niệm đức Vua, có liên quan đến vương triều Mạc (mà rõ nhất là Mạc Thái Tổ) ở trong quá khứ. Thông qua lễ hội, ngoài việc tưởng niệm còn là cả một câu chuyện dài. Cụ thể như: dạy con cháu đánh giặc giữ làng, giữ nước, dạy con cháu mưu sinh qua các trò diễn ngư – tiều – canh – mục, sĩ – nông – công – thương, dạy con cháu biết trân trọng những giá trị rất Người để tiếp tục vun đắp cho cuộc sống thêm hạnh phúc, ấm no, để tiếp tục sinh con đẻ cái…và trao truyền văn hóa. Đó là cả một câu chuyện nhân văn vô cùng to lớn của lễ hội. Hy vọng, độc giả sau khi đọc bài viết này, sẽ háo hức chờ ngày đến dự lễ hội Ná Nhèm vào rằm tháng giêng năm 2017 để cùng dự khán và tìm hiểu.

Một số hình ảnh Lễ hội Ná Nhèm 2016:

Ống nước Tiên được rước cùng với sinh thực khí tại lễ hội Ná Nhèm

Lực lượng phóng viên và các nhiếp ảnh gia tác nghiệp trên đài quan sát

Do linh vật năm nay được làm to hơn so với năm cũ, nên sự tập trung chú ý dường như cũng nhiều hơn

Ngoài việc cung tiến “nước Tiên” và sinh thực khí, còn có cả việc cung tiến một số loại cây giống

Cây lúa, một lễ vật quan trọng được cung tiến tại lễ hội Ná Nhèm

Hai đoàn quân đánh gươm, mác và đoàn khênh lễ vật xếp hàng ngay ngắn trước cửa miếu Xa Vùn sau quá trình cung tiến lễ vật

Dàn trống khai hội, tại lễ công bố quyết định và đón bằng công nhận Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia “Lễ hội Ná Nhèm”

Bà Lê Thị Nga – Phó chủ tịch UBND huyện Bắc Sơn, trưởng ban Tổ chức lễ hội đọc diễn văn khai mạc và khái quát một số nội dung chính tại lễ hội Ná Nhèm

TS. Phan Đăng Long, Phó chủ tịch Hội đồng Mạc tộc Việt Nam, trưởng ban liên lạc họ Mạc – Hà Nội, phát biểu tại lễ công bố quyết định và đón bằng công nhận Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia “Lễ hội Ná Nhèm”

TS. Hoàng Văn Kể, Phó chủ tịch Hội đồng Mạc tộc Việt Nam, trưởng ban liên lạc họ Mạc – Hải Phòng, phát biểu tại lễ công bố quyết định và đón bằng công nhận Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia “Lễ hội Ná Nhèm”

Buổi chiều, các trò diễn Sĩ – Nông – Công – Thương, Ngư – Tiều – Canh – Mục sẽ được thực hiện tại khu vực cổng Tam Tiều, trước cửa miếu Xa Vùn

Trò diễn do người Nông thực hiện

Người Nông và đàn trâu luôn thu hút sự chú ý của khán giả khi diễn

Trò chơi cờ tướng tại lễ hội

Trò chơi bịt mắt bắt dê luôn đem lại cho mọi người tiếng cười sảng khoái

Rất đông khán giả theo dõi và tham gia trò chơi bịt mắt bắt dê

Dù muộn, nhưng khán giả vẫn không rời sân khấu khi trò diễn Ngư – Tiều – Canh – Mục chưa kết thúc

Bài và ảnh: Ths. Bàn Tuấn Năng

 Viện Văn hóa Phát triển – Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

http://homacvietnam.vn/?p=948





2. 

Ban liên lạc họ Mạc Hà Nội tham dự Lễ hội Ná Nhèm

Nhận lời mời của UBND huyện Bắc Sơn (Lạng Sơn) và Ban tổ chức lễ hội Ná Nhèm từ ngày 21/2 – 22/2/2016, Ban liên lạc họ Mạc Hà Nội tham dự Lễ hội Ná Nhèm, xã Trấn Yên, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn do TS Phan Đăng Long – Trưởng Ban liên lạc làm trưởng đoàn. Tham gia đoàn còn có các ông: Hoàng Minh Tuấn, Bùi Trần Tuấn, Mạc Văn Hạnh, Phạm Quốc Toàn, các nhà nghiên cứu Phạm Hải (Trung tâm nghiên cứu gia phả), Phan Đăng Thuận (Viện Sử học) và một số nhà nghiên cứu thuộc Viện Văn học cùng hơn 30 con cháu họ Mạc (gốc Mạc) đang sinh sống làm việc tại Hà Nội.

Trong chuyến đi này, đoàn đã có buổi giao lưu cùng với bà con địa phương, đặc biệt là sự gặp gỡ kết nối với chi họ Hoàng và chi họ Bế (gốc Mạc) đang sinh sống và làm việc nơi đây.

Bên cạnh đó Ban liên lạc họ Mạc Hà Nội cũng đã có buổi giao lưu cùng Mạc tộc các tỉnh thành Hải Phòng, Cao Bằng, Thái Nguyên về dự lễ hội.

Tham gia lễ hội, đoàn đã có sự trải nghiệm hết sức thú vị với những màn nghi lễ trang trọng, độc đáo của văn hóa vùng cao cũng như hòa mình vào niềm vui chung của bà con dân tộc nơi đây, cầu mong cho một năm an bình, sinh sôi và thuận lợi.

TS Phan Đăng Long đại diện cho con cháu họ Mạc (gốc Mạc) phát biểu tại lễ hội và chúc mừng lễ hội Ná Nhèm chính thức được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể Quốc Gia năm 2016.

Một số hình ảnh:

Miếu thờ vua Miêu Tĩnh – Miếu được phụng dựng do đóng góp của khách thập phương và Ban liên lạc họ Mạc Hà Nội

Ban liên lạc họ Mạc Hà Nội dâng hương tại đình Làng Mỏ

TS Phan Đăng Long và Tùy viên văn hóa Đại sứ quán nước CHDCND Lào hát bài “Hà Nội – Viên chăn”

Ông Hoàng An Lườn hát bài Then Tày “Mời họ Mạc về dự hội”

TS. Phan Đăng Long – Trưởng BLL họ Mạc Hà Nội đại diện con cháu họ Mạc (gốc Mạc) phát biểu

Bài và ảnh: homacvietnam.vn

http://homacvietnam.vn/?p=941


3.

Lễ hội Ná Nhèm – Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia 2016

Ngày 22/2 (tức ngày 15 tháng Giêng âm lịch), tại thôn làng Mỏ, xã Trấn Yên, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn đã diễn ra Lễ hội Ná Nhèm và đón nhận Bằng công nhận di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia năm 2016

Lễ hội Ná Nhèm thôn làng Mỏ xã Trấn Yên là một di sản văn hóa phi vật thể đặc sản của địa phương, đây là một trong những lễ hội truyền thống cổ truyền của xã Trấn Yên nói riêng và của tỉnh Lạng Sơn nói chung. Sau hơn 50 năm gián đoạn, năm 2012 lễ hội Ná Nhèm đã được phục dựng và tổ chức trở lại.

Theo tiếng địa phương Ná Nhèm có nghĩa là “mặt nhọ” hay còn gọi là lễ hội hóa trang dấu mặt. Là nghi thức, nghi lễ thờ cúng thần thành hoàng Cao Sơn Quý Minh đại vương, thờ đức vua Miêu Tĩnh và đức vua Cao Quyết, gắn liền với sự tích đánh giặc giữ làng và các hoạt động văn hóa, các trò chơi, trò diễn

Lễ hội Ná Nhèm được tổ chức từ rạng sáng cho tới lúc trời tối. Ngay từ sáng sớm, các nghi thức cúng, tế, và rước nước từ miếu thờ đức vua Miêu Tĩnh tại mỏ nước Bó Vằn về đình làng Mỏ;  nghi lễ cúng tế tại đình làng Mỏ (thờ đức vua Cao Quyết “Uy Linh Tỉnh Khuê” và miếu Xa Vùn (thờ đức Thánh Cao Sơn, Quý Minh” được các ông mo, ông hội thực hiện nghiêm cẩn.

Điều đặc biệt của lễ hội Ná Nhèm là có rất nhiều nội dung liên quan đến tưởng niệm vua Mạc chẳng hạn như tục rước nước – rước Vua, tục thờ Thái tổ Mạc Đăng Dung ẩn dưới việc thờ cây đại đao, trò diễn đánh đại đao tại lễ hội…

Trong lễ hội, các diễn viên tham gia đều bôi mặt nhọ với ý nghĩa nhằm đánh lạc hướng những linh hồn giặc, sẽ không còn con ma nào biết ai diễn lại hình dạng và thất bại của chúng trước dân làng mà bắt về gây tai họa, dịch bệnh. Điểm đặc sắc nhất của lễ hội Ná Nhèm là màn rước sinh thực khí nam (tàng thinh) và sinh thực khí nữ (mặt nguyệt). Ý nghĩa của việc này là ước mong sinh sôi nảy nở, con cháu đầy đàn.

Đến với lễ hội, du khách còn được thưởng thức trò diễn sỹ – nông -công – thương, ngư – tiều – canh – mục (kén dâu, kén rể) và các môn thể thao truyền thống như bịt mắt bắt dê, chơi đu, kéo co, đẩy gậy, cờ tướng… Trước khi kết thúc lễ hội là tiết mục Giáo thiên lôi của các ông tướng, ban bình an, no ấm, phúc lộc cho mọi người

Năm nay, lễ hội Ná Nhèm được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chọn là lễ hội tổ chức điểm của tỉnh. Thông qua lễ hội nhằm phát huy, giữ gìn và quảng bá truyền thống văn hóa của quê hương; tạo điều kiện cho các tầng lớp nhân dân có dịp giao lưu, sáng tạo các loại hình văn hóa, góp phần duy trì và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Một số hình ảnh tại buổi lễ:

Rước nước từ mỏ nước về đình làng Mỏ

Thanh niên trai tráng khiêng kiệu rước Ngài từ đình làng ra miếu Xa Vùn (thờ Đức Thánh Cao Sơn Quý Minh) để cùng vui hội

Diễn xướng đánh giặc giữ làng

Rước linh vật đến miếu Xa Vùn để làm lễ

Các diễn viên tham gia lễ hội đều bôi mặt nhọ

Ông Phạm Ngọc Thường – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn trao bằng quyết định công nhận lễ hội Ná Nhèm là di sản văn hóa phi vật thể Quốc Gia

TS. Phan Đăng Long – Trưởng BLL họ Mạc Hà Nội đại diện con cháu họ Mạc (gốc Mạc) phát biểu

Bài và ảnh: homacvietnam.vn

http://homacvietnam.vn/?p=932